Kê khai thuế tối thiểu toàn cầu (Global Minimum Tax, GMT) tại Việt Nam đi theo sáu bước theo Nghị quyết 107/2023/QH15 và Nghị định 236/2025/NĐ-CP (ban hành 29/08/2025, hiệu lực từ 15/10/2025). Tập đoàn đa quốc gia (MNE) có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR trở lên trong ít nhất 2 năm của 4 năm tài chính liền kề phải thông báo đơn vị kê khai, đăng ký mã số thuế GMT, đối chiếu chênh lệch kế toán và nộp tờ khai thuế bổ sung qua cổng giao dịch điện tử của cơ quan thuế. Hạn đầu tiên là 30 ngày sau khi kết thúc năm tài chính.
Nghĩa vụ này thuộc nhóm tuân thủ thuế thu nhập doanh nghiệp của doanh nghiệp FDI. Bài viết tập trung vào thủ tục, biểu mẫu, đối chiếu kế toán và chế tài, không nhắc lại phần chính sách QDMTT và IIR.
Bước 1: Xác định phạm vi và tác động của ưu đãi thuế
Mọi công ty con, chi nhánh và cơ sở thường trú tại Việt Nam của tập đoàn thuộc diện trên đều là đơn vị hợp thành (Constituent Entity, CE). Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (thuế suất 10%, miễn 4 năm, giảm 50% trong 9 năm) không loại trừ nghĩa vụ GMT. Nếu ưu đãi kéo thuế suất thực tế (ETR) tại Việt Nam xuống dưới 15%, doanh nghiệp nộp phần chênh lệch cho ngân sách Việt Nam theo cơ chế thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT), thay vì để nước đặt trụ sở công ty mẹ tối cao thu phần này qua quy tắc IIR.
Bước 2: Chỉ định đơn vị hợp thành kê khai qua Mẫu 01/TB-ĐVHT
Tập đoàn chỉ có một đơn vị hợp thành tại Việt Nam thì đơn vị đó tự kê khai và không cần chỉ định, nhưng vẫn gửi Mẫu 01/TB-ĐVHT kèm danh sách đơn vị hợp thành trong 30 ngày sau kết thúc năm tài chính. Tập đoàn có nhiều đơn vị hợp thành tại Việt Nam được chỉ định một đơn vị thực hiện toàn bộ thủ tục kê khai và nộp thuế bổ sung.
Việc chỉ định lập bằng Mẫu số 01/TB-ĐVHT:
- Thời hạn nộp: chậm nhất 30 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính của tập đoàn (FYE). Năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2025 thì hạn là ngày 30/01/2026.
- Phương thức nộp: trực tiếp, qua bưu chính hoặc điện tử tới cơ quan thuế được giao quản lý thuế TNDN bổ sung.
Quá 30 ngày mà chưa nộp, trong 30 ngày tiếp theo cơ quan thuế gửi Thông báo Mẫu 02/TB-ĐVHT chỉ định đơn vị kê khai. Với nhóm QDMTT, cơ quan thuế chọn đơn vị có tổng tài sản lớn nhất trên báo cáo tài chính năm gần nhất tại Việt Nam, và đơn vị này gửi Mẫu 01/TB-ĐVHT trong 10 ngày kể từ ngày nhận thông báo. Tập đoàn nên chủ động chỉ định đơn vị có nhân sự am hiểu IFRS và nắm trung tâm tài chính.
Bước 3: Đăng ký mã số thuế GMT riêng qua Mẫu 01-ĐKTĐ-ĐVHT
Đơn vị được chỉ định đăng ký mã số thuế riêng cho nghĩa vụ GMT bằng Mẫu số 01-ĐKTĐ-ĐVHT:
- Thời hạn nộp: chậm nhất 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính báo cáo (khoản 6 Điều 15). Năm tài chính 2024 kết thúc vào hoặc trước 30/06/2025 thì hạn là 90 ngày kể từ ngày Nghị định có hiệu lực (15/10/2025), nhưng không muộn hơn hạn kê khai, nộp thuế.
- Mã số thuế GMT: cơ quan thuế cấp mã số 10 chữ số, tách rời mã số thuế doanh nghiệp thông thường.
Tờ khai và tiền thuế GMT phải dùng mã số này (khoản 3 Điều 15). Nộp nhầm bằng mã số thuế doanh nghiệp thông thường có thể bị hạch toán sai nghĩa vụ, phải làm thủ tục điều chỉnh và có rủi ro tiền chậm nộp.
Bước 4: Lập Bản thuyết minh chênh lệch kế toán theo Mẫu 01/TM
Khâu kỹ thuật khó nhất là Mẫu số 01/TM, nộp kèm hồ sơ khai thuế. Thu nhập hoặc lỗ ròng GloBE phải xác định từ báo cáo tài chính dùng lập BCTC hợp nhất của công ty mẹ tối cao (UPE; IFRS hoặc chuẩn mực kế toán tài chính được chấp nhận khác, ví dụ US GAAP). Sổ sách tại Việt Nam lập theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) và Thông tư 99/2025/TT-BTC (thay Thông tư 200/2014/TT-BTC từ năm tài chính 2026).
Mẫu 01/TM kê theo từng đơn vị hợp thành các khoản chênh lệch từ 1 triệu EUR trở lên giữa số liệu theo chuẩn mực nội địa và báo cáo dùng lập BCTC hợp nhất của UPE, kèm lý do. Bảng dưới là các nguồn chênh lệch thường gặp, không phải mục của mẫu. Tập đoàn áp dụng giảm trừ chuyển tiếp thì không phải khai bảng giải trình.
| Nguồn chênh lệch | Theo VAS | Theo GloBE / IFRS |
|---|---|---|
| Khấu hao tài sản cố định | Khung thời gian giá gốc theo quy định hiện hành về khấu hao | Đánh giá lại giá trị hợp lý, thời gian kinh tế thực tế |
| Ghi nhận doanh thu | Chuẩn mực kế toán hiện hành (chuyển giao phần lớn rủi ro, lợi ích) | IFRS 15 (mô hình 5 bước chuyển giao quyền kiểm soát) |
| Trích lập dự phòng | Căn cứ hóa đơn chứng từ nợ quá hạn cụ thể | IFRS 9 (mô hình tổn thất tín dụng dự kiến ECL) |
| Điều chỉnh GloBE | Hạch toán đầy đủ thu nhập tài chính, chi phí | Loại trừ cổ tức nội bộ, lãi lỗ thoái vốn, tiền phạt |
| Đồng tiền | Hạch toán và báo cáo bằng VND | Tờ khai thông tin lập theo đồng tiền BCTC hợp nhất của công ty mẹ tối cao; tờ khai thuế TNDN bổ sung và nộp thuế bằng VND, hoặc bằng đồng tiền đó nếu khác VND (Điều 17 Nghị định 236) |
Doanh nghiệp nên theo dõi số liệu song song định kỳ. Đơn vị áp dụng kế toán song chuẩn VAS và IFRS sẽ rút ngắn thời gian và giảm sai sót khi lập Mẫu 01/TM.
Bước 5: Nộp hồ sơ khai thuế bổ sung qua cổng eTax
Hồ sơ QDMTT nộp qua cổng giao dịch điện tử của cơ quan thuế gồm:
- Mẫu số 01/TKTT-QDMTT: tờ khai thông tin của đơn vị hợp thành tại Việt Nam theo quy định thuế tối thiểu toàn cầu, hạn 12 tháng. Mẫu này khác với Tờ khai thông tin GloBE cấp tập đoàn (15 tháng, năm đầu 18 tháng).
- Mẫu số 01/TNDN-QDMTT: tờ khai thuế TNDN bổ sung. Mục I xác định thuế bổ sung; Mục II phân bổ cho từng đơn vị hợp thành tại Việt Nam theo tiêu thức do đơn vị kê khai chọn. Khi thuế sau giảm trừ bằng 0 thì không kê Mục II.
- Bản thuyết minh Mẫu 01/TM giải trình chênh lệch giữa các chuẩn mực kế toán tài chính.
- Hồ sơ đính kèm: Tờ khai thông tin GloBE cấp tập đoàn (thông tin chung, cấu trúc tập đoàn, ETR và thuế bổ sung của các đơn vị hợp thành tại Việt Nam, trừ khi tập đoàn không phải nộp ở quốc gia nào) và báo cáo số liệu tài chính từng đơn vị hợp thành dùng lập BCTC hợp nhất của UPE.
Với QDMTT, tờ khai thông tin, tờ khai thuế bổ sung và tiền thuế bổ sung đều có hạn chậm nhất 12 tháng sau kết thúc năm tài chính, cho mọi năm tài chính.
Tập đoàn thuộc quy tắc tổng hợp thu nhập chịu thuế tối thiểu (IIR) nộp Mẫu 01/TKTT-IIR và 01/TNDN-IIR, hạn 18 tháng cho năm đầu và 15 tháng cho các năm sau (khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 107/2023/QH15). Tờ khai thông tin GloBE cấp tập đoàn là tài liệu đính kèm, cùng hạn 18/15 tháng, khác Mẫu 01/TKTT-QDMTT.
GMT quyết toán một lần theo các hạn trên, không có cơ chế tạm nộp 4 quý như thuế TNDN thông thường. Tiền thuế nộp sau hạn bị tính tiền chậm nộp mỗi ngày.
Bước 6: Áp dụng giảm trừ an toàn chuyển tiếp dựa trên CbCR
Giảm trừ an toàn dựa trên Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR) đưa số thuế bổ sung tại Việt Nam về 0 đồng cho các năm tài chính bắt đầu đến hết 31/12/2026, trừ năm tài chính kết thúc sau 30/06/2028 (khoản 1 Điều 11 Nghị định 236). Tập đoàn đạt một trong các thử nghiệm sau trên CbCR đủ điều kiện:
- Ngưỡng tối thiểu (de minimis): tổng doanh thu GloBE tại Việt Nam dưới 10 triệu EUR và thu nhập GloBE trước thuế dưới 1 triệu EUR (hoặc phát sinh lỗ tính thuế).
- ETR đơn giản hóa: thuế suất thực tế đơn giản hóa tại Việt Nam đạt hoặc vượt ngưỡng chuyển tiếp: 15% (năm 2024), 16% (năm 2025), 17% (năm 2026).
- Lợi nhuận thông thường: lợi nhuận trước thuế tại Việt Nam trên CbCR bằng hoặc thấp hơn giá trị trừ hao thu nhập dựa trên thực chất (SBIE) tính theo chi phí nhân công và tài sản hữu hình.
- Lỗ: đơn vị có lỗ trên CbCR đủ điều kiện.
Giảm trừ chuyển tiếp không áp dụng tại nước mà tập đoàn có đơn vị hợp thành nhưng không áp dụng giảm trừ ở năm tài chính liền trước (điểm d khoản 8 Điều 11). Nếu năm liền trước tập đoàn chưa có đơn vị hợp thành ở nước đó thì quy định này không chặn việc áp dụng. Doanh nghiệp nên giữ CbCR đạt chuẩn và bảng tính của từng thử nghiệm để giải trình khi cơ quan thuế yêu cầu.
Chế tài xử phạt và miễn phạt chuyển tiếp
Nghĩa vụ GMT chịu chế tài theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP và Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15.
| Hành vi vi phạm | Chế tài | Căn cứ |
|---|---|---|
| Chậm nộp tờ khai | Phạt từ cảnh cáo đến 25.000.000 đồng theo 5 bậc thời gian quá hạn (1-5 ngày đến trên 90 ngày), mức đối với tổ chức. Chậm trên 90 ngày có thuế phải nộp: phạt 15 đến 25 triệu đồng nếu đã nộp đủ thuế và tiền chậm nộp trước khi công bố quyết định kiểm tra hoặc lập biên bản vi phạm; nếu chưa nộp đủ thì xử lý như trốn thuế. Chậm trên 90 ngày không có thuế phải nộp: phạt 8 đến 15 triệu đồng | Điều 13 Nghị định 125 |
| Chậm hoặc không thông báo đơn vị hợp thành chịu trách nhiệm kê khai | Cảnh cáo nếu chậm thông báo; phạt 1.000.000 đến 2.000.000 đồng nếu không thông báo (mức đối với tổ chức) | Nghị định 125, bổ sung bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP |
| Khai sai dẫn đến thiếu thuế bổ sung | Phạt 20% số thuế khai thiếu | Từ 01/07/2026: điểm b khoản 3 Điều 44 Luật 108/2025/QH15; hành vi trước đó: Điều 16 Nghị định 125 |
| Chậm nộp tiền thuế bổ sung | Tiền chậm nộp 0,03%/ngày trên số thuế nộp chậm | Luật 108/2025/QH15 |
| Giai đoạn chuyển tiếp (năm tài chính bắt đầu đến 31/12/2026 và không kết thúc sau 30/06/2028) | Không xử phạt các hành vi nêu cụ thể: chậm thông báo, đăng ký thuế chậm đến 90 ngày, nộp hồ sơ khai chậm đến 90 ngày, khai sai không dẫn đến thiếu thuế | Khoản 4 Điều 11 Nghị định 236 |
Miễn phạt chuyển tiếp chỉ áp dụng cho các hành vi đã liệt kê, không phải mọi trường hợp khai thiếu. Khai sai dẫn đến thiếu thuế chỉ được miễn khi nghiệp vụ đã phản ánh đầy đủ trên sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ và đã nộp đủ thuế thiếu cùng tiền chậm nộp trước khi có quyết định xử phạt. Tiền chậm nộp 0,03%/ngày trên số thuế nộp thiếu thực tế vẫn phải nộp.
Danh mục biểu mẫu và hạn nộp
| Biểu mẫu | Tên văn bản luật định | Hạn nộp | Nơi tiếp nhận |
|---|---|---|---|
| 01/TB-ĐVHT | Thông báo chỉ định đơn vị hợp thành kê khai, nộp thuế | 30 ngày sau kết thúc năm tài chính | Cơ quan thuế (trực tiếp, bưu chính hoặc điện tử) |
| 01-ĐKTĐ-ĐVHT | Tờ khai đăng ký mã số thuế GMT đơn vị hợp thành | 90 ngày sau kết thúc năm tài chính | Cổng giao dịch điện tử |
| 01/TM | Bản thuyết minh chênh lệch kế toán | Nộp kèm hồ sơ QDMTT (12 tháng) | Cổng giao dịch điện tử |
| 01/TKTT-QDMTT | Tờ khai thông tin của đơn vị hợp thành tại Việt Nam | 12 tháng sau kết thúc năm tài chính | Cổng giao dịch điện tử |
| 01/TNDN-QDMTT | Tờ khai thuế bổ sung QDMTT | 12 tháng sau kết thúc năm tài chính | Cổng giao dịch điện tử |
| Tài liệu chứng minh safe harbor | CbCR đạt chuẩn và bảng tính thử nghiệm | Theo hạn hồ sơ QDMTT (12 tháng) | Cổng giao dịch điện tử |
Kê khai GMT nối luật thuế nội địa, hồ sơ giao dịch liên kết và chuẩn mực kế toán quốc tế. Khi đã nộp thuế bổ sung QDMTT, doanh nghiệp tiếp tục thủ tục chuyển lợi nhuận ra nước ngoài qua tài khoản vốn đầu tư nước ngoài (trước đây gọi là DICA), theo các điều kiện chuyển lợi nhuận hiện hành.
Indochina Link Vietnam (ICLV) rà soát nghĩa vụ, lập đối chiếu VAS-IFRS cho Mẫu 01/TM, đánh giá giảm trừ an toàn CbCR và thực hiện thủ tục kê khai GMT theo Nghị định 236/2025/NĐ-CP. Doanh nghiệp nên liên hệ dịch vụ tuân thủ thuế trước khi hết 30 ngày chỉ định đơn vị kê khai.
